Топ-100
Poprzednia

ⓘ Szczawno-Zdrój



Szczawno-Zdrój
                                     

ⓘ Szczawno-Zdrój

Szczawno-Zdrój – miasto uzdrowiskowe w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim, położone w Górach Wałbrzyskich, leżące na Dolnym Śląsku.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 5926 mieszkańców.

                                     

1. Położenie

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 14.74 km². Miasto stanowi 2.89% powierzchni powiatu.

Miasto jest położone na wysokościach od 400 do 430 m n.p.m.

Według danych z 2002 Szczawno-Zdrój ma obszar 14.87 km², w tym: użytki rolne grunty orne i trwałe użytki zielone 36%, nieużytki i obszary leśne 64%.

Szczawno-Zdrój graniczy z dwoma miastami: Wałbrzych i Boguszów-Gorce oraz z gminą Stare Bogaczowice.

                                     

2. Toponimia

Do stycznia 1935 obowiązywała nazwa Ober Salzbrunn. Na fali przydawania uzdrowiskom ze względów promocyjnych predykatu Bad, 9 stycznia 1935 r. zmieniono tę nazwę na Bad Salzbrunn. W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Szczawno Zdrój, zastępując nazwę niemiecką, choć przez krótki czas po wojnie funkcjonowały także nazwy Słońsk i Solice Zdrój.

Nazwa miejscowości Szczawno-Zdrój pisana z łącznikiem dywizem jest formą zatwierdzoną urzędowo. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. Szczawno Zdrój, jest formą potoczną. Do niedawna forma Szczawno Zdrój była jednak podawana jako poprawna przez słowniki języka polskiego np. przez "Nowy słownik ortograficzny PWN”. Powstawał przez to rozdźwięk pomiędzy formą urzędową nazwy tego miasta a formą słownikową. Jednak te różnice przestały istnieć w 2004, kiedy Rada Języka Polskiego uchwaliła taki sposób zapisu wieloczłonowych nazw miejscowych.

Ponadto w nazwach dwuczłonowych odmieniają się oba człony, dlatego należy odmieniać zarówno nazwę, jak i określenie Zdrój. Brak odmiany predykatu Zdrój jest często spotykanym błędem nawet wśród samorządowców i dziennikarzy.

                                     

3. Historia

Pierwsza wzmianka o wtedy jeszcze wsi książęcej została zawarta w 1221, w "Księdze Henrykowskiej” dokument Henryka I Brodatego. Od końca XIV wieku włączono ją do dóbr zamku Książ. Losy wsi zmieniały się wraz z dziejami zamku. W 1392, po śmierci ks. Agnieszki, żony Bolka II, Szczawno przeszło w ręce króla czeskiego Wacława. W 1410 wykupił je Janko z Chociemic z rąk braci Conrada i Albrechta Salzbornów. Od 1464 Szczawno wraz z Książem ponownie przechodzi w ręce króla czeskiego.

Uzdrowiskowy charakter Szczawna-Zdroju był znany od średniowiecza. Bogate jest w wody lecznicze, szczawy wodorowęglanowo-sodowo-wapniowo. Po raz pierwszy właściwości lecznicze wód zbadał i potwierdził nadworny lekarz Hochbergów – Caspar Schwenckfeldt w 1597. Skład chemiczny wód, medyczne ich zastosowanie oraz wyniki przeprowadzonych analiz, zostały opisane w wydanej we Wrocławiu w 1777 r. broszurze pt. Publiczne Uwiadomienie Zdroiów Zdrowych lub wód mineralnych leczących na Śląsku w Kodowie, Reynercu, Altwasser, Szarlotenbrun, Salcbrun i Flinsbergu się znaydujących. Był to dokonany przez Dawida Vogla przekład opublikowanej w 1774 r. książeczki Johanna Gotfrieda Morgenbessera, wrocławskiego lekarza i chemika. Szczawno zyskało popularność w I poł. XIX wieku, kiedy to dzięki Augustowi Zemplinowi rozbudowano uzdrowisko i w miejscowości powstał teatr i park zdrojowy. Hochbergowie byli właścicielami Szczawna do 1934.

W 1946 miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa wrocławskiego na terenie powojennej Polski. W okresie od 1945 do 1946 funkcjonowała nazwa Solice Zdrój, ostatecznie przyjęto jednak obecną formę.



                                     

4. Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

  • "Biała Sala”
  • hala spacerowa
  • klub kuracjusza
  • altana nad źródłem
  • zespół zabudowań zdrojowych, z l. 1822-1894
  • pawilon handlowy
  • muszla koncertowa
  • historyczne założenie urbanistyczne, z XIII-XIX w./XX w.
  • pijalnia wód
  • teatr zdrojowy
  • hotel zdrojowy "Grand Hotel”, obecnie Sanatorium Uzdrowiskowe nr 1 – "Dom Zdrojowy im. dr J. Górskiego”, z l. 1908-11: ogród, ogrodzenie metalowe, wybudowany przez Jana Henryka XV Hochberga, księcia von Pless jako "Grand Hotel”, duży wkład do aranżacji wystroju wnętrz obiektu wniosła była jego żona, Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless, zwana księżną Daisy; w kilka lat później został przemianowany na Dwór Śląski – Kurhotel Schlesische Hof 1935–1945; był inspiracją dla architektów sopockiego Grand Hotelu, m.in. gościł Winstona Churchilla, ul. Kolejowa 14
  • zakład kąpielowy "Łazienki Luizy”, ul. Sienkiewicza 1, z l. 1901-02, 1938 r.
  • pawilon usługowo-handlowy, drewniany, ul. Kościuszki 50, z 1935 r.
  • dawny pensjonat "Sans Souci”, ul. Wojska Polskiego 6, z 1891 r.
  • dawny pensjonat "Kynast”, obecnie sanatorium "Zuch”, ul. Sienkiewicza 10, z drugiej poł. XIX w.
  • dom, ul. Sienkiewicza 44, z XVIII w.
  • willa, ul. Kolejowa 8, z 1901 r.
  • wieża widokowa na Wzgórzu Gedymina, z 1822 r.
  • dawny pensjonat "Preussischer Zepter” z drugiej poł. XIX w., obecnie dom mieszkalno-handlowy, ul. Kościuszki 14,
  • dawny pensjonat "Dom Nauczycielek” z XIX w./XX w., obecnie szkoła sanatoryjna, ul. Ogrodowa 5,
  • willa, obecnie sanatorium "Dąbrówka”, ul. Wojska Polskiego 5, z 1904 r.
  • stajnia straży pożarnej, murowano-szachulcowa, ul. Nizinna, z 1913 r.
  • park "Szwedzki”, ul. Spacerowa-Nizinna, z pierwszej ćw. XX w.
  • dawny pensjonat "Posthof”, z poł. XIX w, obecnie biura, ul. Ratuszowa 1-2.

inne obiekty:

  • park zdrojowy im. H. Wieniawskiego
  • wieża zegarowa Anny, wzniesiona w stylu neogotyckim w 1818 r. na skarpie na terenie Parku Zdrojowego dla uczczenia księżnej Anny von Hochberg 1770–1830 z rodziny Anhalt-Köthen-Pless. Wieżę wybudowano pobliżu miejsca, gdzie odkopano prehistoryczne ujęcie studzienne sprzed około dwóch tysięcy lat. Poniżej wieży, na skale umieszczona jest tablica upamiętniająca ten fakt
  • kościół parafialny Wniebowzięcia NMP z l. 1936-1937
  • kaplica parafialna M.B Częstochowskiej ul.Baczyńskiego 14, obszar parafii obejmuje Szczawno Zdrój z docelowym zadaniem budowy nowego kościoła na styku Wałbrzycha i Szczawna Zdroju przy cmentarzu komunalnym w Szczawnie Zdroju
  • krzyż jubileuszowy usytuowany u zbiegu ulic Wojska Polskiego i Kolejowej.
  • cmentarz żydowski
                                     

5. Edukacja i kultura

  • Miejska Biblioteka Publiczna
  • Gimnazjum Publiczne
  • Zespół Szkół im. Marii Curie-Skłodowskiej
  • Teatr Zdrojowy z 1860 z salą w stylu neorokoko, miejsce wielu koncertów, spektakli operowych i teatralnych.
  • Zdrojowe Centrum Kultury "Młyn”
  • Przedszkole Miejskie
  • Towarzystwo Miłośników Szczawna-Zdroju
  • Miejska Szkoła Podstawowa
                                     

6. Zieleń miejska

Zalesione zbocza otaczających wzniesień i dość głęboko wcięte dolinki stanowią o atrakcyjności terenów widokowych i wypoczynkowych. Około 60% powierzchni zajmują tereny zielone: lasy, pastwiska i łąki oraz sady.

                                     

7. Transport

Łączna długość dróg na terenie miasta wynosi 23.22 km. Z tego 6 km to drogi wojewódzkie, podlegające Dolnośląskiemu Zarządowi Dróg Wojewódzkich we Wrocławiu. Są to ulice: Solicka, Kolejowa, Ułanów Nadwiślańskich, Mickiewicza, Sienkiewicza, Chopina i Łączyńskiego. Pozostałe drogi mają charakter dróg lokalnych a utrzymaniem ich zajmuje się Urząd Miejski.

Po Szczawnie kursują autobusy komunikacji miejskiej z Wałbrzycha.

                                     

8. Szlaki turystyczne

Przez teren Szczawna Zdroju przebiegają następujące szlaki turystyczne:

  • – Strzegom PKS – Stawiska – Dobromierz – Pietrzyków – Chwaliszów – Zamek Cisy – Struga – Czerwone Wzgórze – Szczawno Zdrój – Wałbrzych Podzamcze – Siodełko Pod Starym Książem – Zamek Książ – Witosz – Jeziora Zielonego Jeziorko Daisy – Witoszów Górny – Świdnica Miasto PKP
  • – Marciszów Górny – Krąglak – Gostków – Trójgarb – Bacówka Pod Trójgarbem – Lubomin – Chełmiec -Boguszów PKP – Dzikowiec Wielki – Unisław Śląski – Sokołowsko-Schronisko Andrzejówka – Rybnica Leśna – Wałbrzych Główny PKP Chełmiec znajduje się na terenie gminy Szczawno-Zdrój
  • – Europejski długodystansowy szlak pieszy E3
  • – Bolków – Półwsie – Nagórnik – Łysica – Nowe Bogaczowice – Trójgarb – Bacówka Pod Trójgarbem – Lubomin – Szczawno Zdrój
                                     

9. Religia

Na obszarze administracyjnym Szczawna-Zdroju funkcjonują cztery rzymskokatolickie parafie, z czego aż trzy mają swoją siedzibę w Wałbrzychu, niektóre zaś ulice ze Szczawna-Zdroju należą do tychże parafii. I tak w granicach administracyjnych Szczawna Zdroju leżą parafie: św.Rodziny w Wałbrzychu wraz z ulicą Okrężną w Szczawnie-Zdroju; parafia św.Wojciecha w Wałbrzychu wraz z ulicą Chopina i Gałczyńskiego w Szczawnie-Zdroju; oraz parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Wałbrzychu wraz z ulicami: Baczyńskiego, Okólną i Popiełuszki w Szczawnie-Zdroju na terenie Szczawna-Zdroju będzie wybudowany nowy Kościół tejże parafii. Rdzenną zaś parafią miejską w Szczawnie-Zdroju jest:

  • Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Szczawnie-Zdroju

Działalność kaznodziejską prowadzi także:

  • zbór Świadków Jehowy
                                     

10. Ludzie związani ze Szczawnem-Zdrojem

  • Gerhart Hauptmann – laureat nagrody Nobla z 1912
  • Ignacy Potocki

Najbardziej znani kuracjusze uzdrowiska:

  • Jan Brzechwa
  • Winston Churchill
  • Henryk Wieniawski – który tu koncertował w l. 1855-1857, stąd od 1966 r. doroczne festiwale jego imienia
  • Jarosław Iwaszkiewicz
  • Narcyza Żmichowska
  • Adam Stefan Sapieha – kardynał
  • Iwan Turgieniew
  • Konstantyn I – król Grecji
  • Wilhelm II Hohenzollern – cesarz Niemiec
  • Zygmunt Krasiński
  • Ludwik Zamenhof
  • Joseph Conrad
  • Hipolit Cegielski
  • Agostino Casaroli
  • Mikołaj I – car Rosji
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →