Топ-100
Poprzednia

ⓘ Polanica-Zdrój



Polanica-Zdrój
                                     

ⓘ Polanica-Zdrój

Polanica-Zdrój – miasto uzdrowiskowe w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim. Położona jest w dolinie Bystrzycy Dusznickiej u podnóża masywu Piekielnej Góry, a południowa część miasta na zboczach Gór Bystrzyckich w pobliżu Kamiennej Góry.

Miejscowość należała do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1945–1954 była także siedzibą wiejskiej gminy Polanica Zdrój, a w latach 1975–1998 należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

                                     

1.1. Geografia Położenie

Polanica-Zdrój ma obszar 17.22 km². Miasto stanowi 1.05% powierzchni powiatu.

Polanica-Zdrój jest położona u wylotu przełomowej Piekielnej Doliny, przez którą przepływa Bystrzyca Dusznicka, wpływająca do Nysy Kłodzkiej. Północna i środkowa część miasta leży u wschodniego podnóża stoliwa Szczytnika w Górach Stołowych, zaś południowa na zboczu Kamiennej Góry, Stogu w Górach Bystrzyckich oraz Zagajnika.

Sąsiednie gminy: Bystrzyca Kłodzka, Kłodzko, Szczytna.

                                     

1.2. Geografia Granice miasta

Rozciągnięta południkowo zabudowa Polanicy-Zdroju wznosi się na wysokości ok. 370–560 m n.p.m. Najniższy punkt znajduje się nad Bystrzycą Dusznicką w centrum miasta, z kolei najwyższy w Sokołówce. Granice miasta sięgają do drogi krajowej nr 8 na północy poprzez Lipnik, Piekielną Górę, Wysoki Kamień, Piekielną Dolinę, Wolarz, Wietrznik, który jest najwyższym wzniesieniem w granicach miasta, Kamienną Górę, po czym przez Zagajnik, na wschód od Sokołówki i Nowego Wielisławia, grzbietem Wzgórza Marii i przez Bystrzycę Dusznicką w stronę drogi krajowej nr 8.

Miasto graniczy z następującymi miejscowościami: Wolanami na północy, Szczytną na zachodzie, Paszkowem i Starkówkiem na południu, Starkowem oraz Starym Wielisławiem i Szalejowem Górnym na wschodzie.

                                     

1.3. Geografia Geologia

Miasto leży na granicy Gór Stołowych, Gór Bystrzyckich i Kotliny Kłodzkiej. Do tego obszaru dotarł lądolód skandynawski w okresie zlodowacenia staropolskiego, czego dowodzą licznie występujące osady czwartorzędowe, pokrywające doliny rzeczne. Okoliczne wzniesienia ukształtowane są głównie z górnokredowych piaskowców.

                                     

1.4. Geografia Flora

Roślinność Polanicy-Zdroju jest zróżnicowana. Zachodnią część miasta porasta las dolnoreglowy. Dominuje tam świerk, jednak w ostatnich latach monokulturę świerka zastępuje się nowymi nasadzeniami mozaikowymi. W ich skład wchodzą buki, jawory, jodły, brzozy, jarzębiny i modrzewie. Występuje tu również sosna zwyczajna, która rośnie na jałowych glebach popiaskowcowych w rejonie Szczytnika – od drogi krajowej nr 8 aż do Piekielnej Doliny i na południowych stokach Wzgórza Marii. W tamtym rejonie stoki porasta również brzoza brodawkowata. Modrzew występuje tu jako domieszka do drzewostanu na całym obszarze leśnym gminy.

Na łąkach i polanach Polanicy-Zdroju licznie rośnie pełnik europejski, zwany "różą kłodzką”. Na tych samych stanowiskach kwitnie zimowit jesienny. Najbogatszy zespół florystyczny występuje na łące przy granicy gminy – w rejonie Piekielnej Góry. Rośnie tam ciemiężyca zielona, ostrożeń łąkowy, ostrożeń warzywny, rdest wężownik, goryczuszka orzęsiona oraz dziewięćsił bezłodygowy. Na łąkach w rejonie Sokołówki rosną różne odmiany storczyków. W całej Polanicy-Zdroju występują różne odmiany dzwonków, przebiśniegów, pierwiosnków, a w rozległych lasach konwalia majowa i konwalijka dwulistna.



                                     

2. Toponimia

Nazwa Heyde pojawiła się po raz pierwszy w źródłach pisanych w 1347 przy okazji wymienienia z nazwy dóbr należących do rodu von Glaubitzów von Glubosów. Funkcjonuje ona w późniejszym okresie w różnych odmianach – najczęściej: Heide i Heyde. W XVI w. po założeniu osady Neu Heyde obecnie Polanica Górna określano ją dla odróżnienia jako Alt Heyde.

                                     

2.1. Toponimia Kontrowersje w sprawie nazwy

Nazwa niemiecka

Od lat 70. XIX w. miejscowość zaczęto nazywać Bad Altheide, akcentując w ten sposób funkcję uzdrowiska. Formalnej zmiany nazwy z Altheide na Altheide-Bad dokonano w 1925. W urzędowej niemieckiej nazwie miejscowości słowo Bad pol. "zdrój” umieszczono na końcu nazwy. Był to jedyny taki przypadek na niemieckim obszarze językowym, pozostałe miejscowości uzdrowiskowe miały nazwy typu Bad Kudowa, Bad Ems itd., stąd potocznie często używano nazwy Bad Altheide zamiast oficjalnej.

Nazwa polska

Po II wojnie światowej i przejęciu ziemi kłodzkiej przez polską administrację w maju 1945 przemianowano miasto na Puszczyków Zdrój od znaczenia "puszcza”, a znajdującej się ówcześnie poza miastem stacji kolejowej nadano nazwę Wrześniów od "wrzosowiska”. W maju 1946 Komisja Ustalania Nazw Miejscowości ustaliła nazwę Polanica Zdrój od kolejnego znaczenia słowa Heide. 7 maja 1946 nadano miejscowości polską nazwę Polanica Zdrój.



                                     

2.2. Toponimia Pisownia i odmiana

Nazwa miejscowości Polanica-Zdrój pisana z łącznikiem dywizem jest nazwą urzędową, ustaloną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych i opublikowaną w Dzienniku Ustaw. W 2004 Rada Języka Polskiego uchwaliła taki sposób zapisu wieloczłonowych nazw miejscowych. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. "Polanica Zdrój” jest obecnie formą potoczną.

Ponadto w nazwach dwuczłonowych odmieniają się oba człony, dlatego należy odmieniać zarówno nazwę, jak i określenie Zdrój. Brak odmiany predykatu Zdrój jest często spotykanym błędem nawet wśród samorządowców i dziennikarzy.

                                     

3.1. Historia Początki Polanicy

Najdawniejsza wzmianka dotycząca Polanicy została wpisana pod datą 1 lutego 1347 do najstarszej kłodzkiej księgi sądu stanowego dla szlachty z lat 1346–1390. Dotyczyła osady otoczonej gęstymi lasami zwanej Heyde i długu na jedenaście kóp groszy, jaki zaciągnął Mikołaj Nickel z Głuboczy u Mikołaja Mulsteina, mieszczanina kłodzkiego, zastawiając m.in. cztery łany ziemi w Polanicy. Świadkami byli Guntern ze Stercz i Hanko z Knoblauchsdorfu, późniejszy starosta kłodzki. Osada ta była własnością znanego śląskiego rodu rycerskiego von Glaubitz, którzy rezydowali na zamku Szczerba. W 1353 właścicielami wsi byli bracia Otto Młodszy, zwany Scolaris i Otto, zwany Blizna Schramm Glubosowie. W 1417 osada tworzyła wspólne dobra ze Szczytną, a ich właścicielem był Michel von Glubos.

W drugiej połowie XV w. wieś stała w połowie własnością rodziny von Lazan. W 1494 zmarł ostatni potomek tego rodu Sigmund Seidlitz von Lazan Lasan i ta część wsi stała się własnością Henryka Starszego Podiebradowicza, księcia ziębickiego, pierwszego hrabiego kłodzkiego, który podarował ją klasztorowi augustianów z Kłodzka. Druga połowa wsi, obejmująca również 2 łany, należała do kolejnych rodów rycerskich. Wreszcie i ta część stała się królewszczyzną. W 1538 obejmując 6 gospodarstw i młyn, została zakupiona od ostatniego właściciela von Ullersdorfa przez miasto Kłodzko, jako uposażenie dla szpitala. Około 1556 na północnym krańcu wsi powstało nowe osiedle Nowa Polanica zw. Neuheide, obecnie Polanica Górna, w związku z czym Polanicę zaczęto nazywać Starą.

                                     

3.2. Historia Okres nowożytny XVI–XVIII w.

W 1595 kłodzki konwent augustianów rozpadł się, a jego dobra przejęło kłodzkie seminarium jezuickie. Jezuici przystąpili energicznie do zagospodarowywania wsi, osadzając nowych gospodarzy. Dwa lata później Georgius Aelurius podaje w swojej Glaciographii opisie ziemi kłodzkiej wiadomość o istnieniu w okolicy wsi źródeł mineralnych. O Polanicy pisze: Tak też i z kwaśnego źródła w Polanicy obcy ludzie z odległych miejscowości jako że jego siłę i użyteczność dobrze rozumieją i uznają gromadnie czerpią i używają. Częstokroć zdarza się, gdy wytworne szlacheckie zaślubiny w sąsiednich krainach się szykuje, że owa woda z polanickiego kwaśnego źródła w sporych ilościach jest odbierana, a następnie wyśmienitemu winu przedkładana, czeladzi nie dając jej ani łyka, wino każąc im pić. Źródła te były nazywane źródłami ropuch, ponieważ często znajdowano w nich martwe żaby. Wskakiwały one do wody nic nie przeczuwając i na skutek wysokiej w niej zawartości kwasu węglowego, rozstawały się z życiem. Ale nadal nie były one wykorzystywane leczniczo.

W 1630 założono tu folwark, a w 1631 w Polanicy odnotowano już 16 gospodarzy płacących podatki kościelne. Zagospodarowaną przez jezuitów Polanicę zniszczyli i spalili m.in. dwór jezuicki w 1645 wojna trzydziestoletnia Szwedzi z oddziału płk Roberta Douglasa jako generał był później jednym z dowódców szwedzkich w czasie Potopu. W 1650 zakonnicy wznieśli na zboczu dol. Bystrzycy pałacyk w rodzaju pensjonatu, który znacznie rozbudowali po pożarze w 1699. W latach 1706–1707 zakon jezuitów wybudował okazały dwór z kaplicą, który zaczął służyć pierwszym kuracjuszom, docierającym do Polanicy od połowy XVIII w. Oprócz wiosek Heide i Neu-Heide rozwijała się także wieś Falkenhain Sokołówka, obecnie część Polanicy, którą w dziele Matthäusa Meriana pt. Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae z 1650 wymieniono pod nazwą Polckenhayn.

                                     

3.3. Historia W granicach Prus

W 1747 wieś stanowiła nadal współwłasność jezuitów i szpitala w Kłodzku, od 1765 miała ona już trzech właścicieli: zakon jezuitów, szpital i radcę handlowego Genedla.

W 1773 został rozwiązany zakon jezuicki, a jego dobra przeszły na własność państwa pruskiego. W 1787 znaczna część majątku wraz ze źródłami znalazła się w rękach Fryderyka von Redena, dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, później ministra górnictwa i hutnictwa w rządzie pruskim, pioniera industrializacji na Górnym Śląsku.

Wyraźniejszy rozwój datuje się dopiero od XIX wieku, kiedy to nowy właściciel Polanicy kupiec kłodzki Joseph Grolms ocembrował jedno z pięciu tryskających wówczas źródeł Józef, wzniósł dom zdrojowy drewniane łazienki i zamienił okoliczne pola na ogród. Wówczas też w Polanicy istniała już szlifiernia szkła, młyny wodne, tartak, browar, wytwórnia sadzy i leśniczówka. Kolejni właściciele uzdrowiska Storch i Rathmann wznieśli nowe, murowane łazienki. Przeprowadzili też badania wód mineralnych, a następnie zaadaptowali dwór pojezuicki na dom dla kuracjuszy. W 1840 Polanica zasłynęła tym, że ma wodę skuteczną przeciwko "słabościom podbrzusza”. Właściwości wód polanickich zbadano ponownie i dokładnie w 1846.

Równocześnie ze zdrojem istniała m.in. kuźnica, walcownia i fryszerka, zaś nad potokiem Lipnickim rozwijała się tzw. Nowa Polanica z cegielnią, szlifiernią szkła, topnią żelaza i innymi zakładami.



                                     

3.4. Historia W granicach zjednoczonych Niemiec

W 1873 zdrój wraz z przyległymi terenami nabył wrocławski przemysłowiec Wenzel Hoffmann i w następnym roku postawił dom inspektora zdroju i inne urządzenia. Od tego momentu datuje się ożywiony rozwój Polanicy jako renomowanego uzdrowiska. W wyniku starań nowego właściciela powstał rozległy park, zbudowano nową pijalnię wód, dom zdrojowy i teatr. W 1875 było już około 131 kuracjuszy. Od 1879 zaczęto wykorzystywać miejscowe złoże borowiny. Już w 1880 było około 300 kuracjuszy, a w 1890 – 726. Rozpoczęto butelkowanie wody mineralnej ze źródła Jerzy i jej wysyłkę.

W 1890 doprowadzono linię kolejową z Kłodzka, co przyczyniło się do rozwoju uzdrowiska. W latach 1903–1904 następny właściciel, baron Wolfgang von der Goltz przeprowadził odwierty pozyskując nowe, bardzo wydajne źródła Wielka Pieniawa niem. Grosser Sprudel oraz Goplana Charlottensprudel. Odwiercenie tych źródeł 34 i 88 m głębokości spowodowało zanik starych źródeł z wyjątkiem Józefa. W 1904 miejscowość nabyła spółka pod przewodnictwem radcy handlowego Georga Haasego właściciela browaru we Wrocławiu, która w bardzo krótkim czasie doprowadziła uzdrowisko do rozkwitu, zajmując się także szeroko jego reklamą. Spowodowało to gwałtowny napływ kuracjuszy i ruch budowlany w Polanicy, która zatraciła wiejski charakter, stając się modnym kurortem o charakterystycznej willowo-pensjonatowej zabudowie w stylu szwajcarskim.

W latach 1905–1910 powstała nowoczesna rozlewnia wód mineralnych. W 1906 otwarto luksusowy dom kuracyjny o 130 pokojach – dzisiejsze sanatorium Wielka Pieniawa. Był on uważany za najnowocześniejszy na Śląsku, ponieważ posiadał własny zakład przyrodoleczniczy z pełnym wyposażeniem. Zarówno Wielką Pieniawę, jak i park Zdrojowy oświetlano już światłem elektrycznym. Wybudowano nową kolumnadę z pijalnią 1906, powstał kompleks mieszczący pijalnię, salę spacerowo-koncertową i kawiarnię zdrojową, były tu także pokoje dla kuracjuszy. W 1909 ukończono budowę sanatorium kardiologicznego dzisiaj szpital uzdrowiskowy "Zdroje”. Długoletnim dyrektorem w l. 1907–1945 i twórcą uzdrowiska obok G. Haasego był Georg Berlit.

W 1900 w Polanicy było 1313 kuracjuszy, w 1907 – 4828, w 1910 – 6404, a w 1913 – 9024. W tych też latach powstała znaczna część zabudowy pensjonatowej i mieszkaniowej. Zakwaterowanie w uzdrowisku zapewniało około 10 hoteli i 120 pensjonatów, a leczeniem zajmowało się 12 lekarzy.

Zbudowano dwa kościoły: katolicki pw. Wniebowzięcia NMP w 1912 oraz ewangelicki kościół pamiątkowy im. cesarza Fryderyka III w 1916, ufundowany częściowo przez rodzinę cesarską i wyposażony w organy firmy Schlag & Söhne ze Świdnicy.

                                     

3.5. Historia Lata 1914–1945

Na początku I wojny światowej uzdrowisko zamknięto, a w domu zdrojowym urządzono szpital, ale już w 1915 wznowiono działalność zdroju. Specjalnie dla polskich kuracjuszy, w 1915 wydano przewodnik w jęz. polskim i do 1933 prowadzono takiż pensjonat.

Wysoki poziom miała orkiestra zdrojowa, wykonująca również utwory symfoniczne, pod długoletnim kierownictwem Albina Eschricha. Starannie dobrana muzyka uzdrowiskowa była dla gości rozkwitającego kurortu nie tylko czystą rozrywką, ale i wsparciem duchowym. Koncerty symfoniczne i koncerty znanych solistów organizowane przez Eschricha w Polanicy znajdowały najwyższe uznanie śląskich krytyków muzyki i uważano je za wzorowe na Śląsku. Szeroko znana była huta szkła kryształowego Franza Wittwera, a serwis kieliszków Wenecja, projektu R.K. Koppela do dziś jest poszukiwany w antykwariatach. Po przejściu na emeryturę zamieszkał tu nadburmistrz Wrocławia w latach 1912–1918, Paul Matting, który po śmierci żony ożenił się z pochodzącą z Wielkopolski Dorotą Kowalczewski, siostrą rzeźbiarzy Paula Ludwiga i Karla Kowalczewskich i otworzył kancelarię notarialną.

We wczesnych latach międzywojennych liczba kuracjuszy dochodziła do 10 000. Z ważniejszych inwestycji okresu międzywojennego wymienić należy teatr zdrojowy na 700 miejsc, otwarty w 1925 i nowe łazienki z 1930. Wcześniejszą salę zamieniono na kasyno, zmodernizowano i rozbudowano urządzenia lecznicze oraz rozległy park. W tym też okresie zbudowano tor saneczkowy i skocznię narciarską. Polanica była najnowocześniejszym uzdrowiskiem w Sudetach, i jednym z takich w całych Niemczech. W latach 30. miejscowość stała się modna, zajmując wiodącą pozycję wśród kłodzkich kurortów. Przypadła do gustu zwłaszcza hitlerowcom, których raziła popularność, jaką cieszyły się starsze zdroje wśród bogatych Żydów, z nich wielu przyjeżdżało z Polski. Od lat 70. XIX wieku miejscowość nazywano Bad Altheide, akcentując w ten sposób funkcję uzdrowiska formalnej zmiany nazwy z Altheide na Altheide-Bad dokonano w 1925.

W czasie II wojny światowej rozbudowa uzdrowiska została zahamowana, sanatoria ponownie zamieniono na szpitale wojskowe. W miejsce kuracjuszy pojawili się ranni żołnierze niemieccy.

                                     

3.6. Historia Miasto od 1945

W maju 1945 miejscowość została zajęta przez wojska radzieckie. Już 16 czerwca 1945 przybyli tu pierwsi polscy urzędnicy, uprzedzając wcielenie Dolnego Śląska do Polski, i nadając miejscowości nazwę Puszczyków Zdrój. Stacja kolejowa nosiła natomiast nazwę Wrześniów. Obie nazwy przetłumaczono z wieloznacznej niemieckiej nazwy Heide i stosowano je do maja 1946, kiedy to polska Komisja Ustalania Nazw Miejscowości zmieniła je na Polanica-Zdrój. Polanica otrzymała prawa miejskie, pierwszym burmistrzem został Kazimierz Dąbrowski. Niemal wszystkich dotychczasowych mieszkańców uzdrowiska wysiedlono do Niemiec, pozostali nieliczni specjaliści potrzebni do utrzymania uzdrowiska. Jednym z nich był wybitny lekarz zajmujący się leczeniem chorób serca, prof. Henryk Schlecht, który poprosił o możliwość pozostania, nauczyciel wcześniej niemieckich, później polskich lekarzy.

Ponieważ miejscowość nie doznała zniszczeń wojennych, uzdrowisko wkrótce zaczęło przyjmować polskich kuracjuszy. Gośćmi kurortu byli m.in. Maria Dąbrowska, Mieczysław Fogg, Janusz Gniatkowski, a później znani arcymistrzowie szachowi, uczestnicy Memoriału Akiby Rubinsteina. W Polanicy osiedlił się też działacz narodowy Stanisław Kozicki. W Gimnazjum Zdobienia Szkła, a potem w technikum szklarskim uczyła się Irena Santor.

Lecznicza sława Polanicy zwiększyła się znacznie po 1950 dzięki chirurgii plastycznej zastosowanej po raz pierwszy w Polsce przez dr. Stanisława Michałka-Grodzkiego. Później dyrektorem Szpitala Chirurgii Plastycznej był prof. Michał Krauss, a w latach 1976–2005 był nim prof. Kazimierz Kobus. Szpital jest kuźnią kadr chirurgów plastycznych nie tylko dla kraju, ale i zagranicy. Po wielu latach budowy, 15 września 2005 uruchomiono Specjalistyczne Centrum Medyczne znajdujące się w nowoczesnym obiekcie.

W 1974 powstał Zespół Uzdrowisk Kłodzkich z siedzibą w Polanicy, grupujący pod jednym zarządem obiekty sanatoryjno-uzdrowiskowe i rozlewnie wody mineralnej w Polanicy, Dusznikach i Kudowie. Obecnie działa jako Uzdrowiska Kłodzkie S.A. – Grupa PGU. Ma nowocześnie wyposażoną bazę leczniczą i hotelową, przystosowaną do potrzeb osób niepełnosprawnych, w tym zakłady przyrodolecznicze i baseny rekreacyjno-rehabilitacyjne; a także dwie rozlewnie wód mineralnych. Kolejną znaną placówką medyczną był działający w latach 1992–2016 Ośrodek Litotrypsji zajmujący się bezoperacyjnym kruszeniem kamieni nerkowych metodą litotrypsji, od 2016 w Kłodzku. W 2014 został otwarty Hotel SPA Dr Irena Eris, pierwszy pięciogwiazdkowy obiekt na ziemi kłodzkiej, którego misją jest wypoczynek i odnowa biologiczna gości.

Łagodny, podgórski klimat oraz obfite źródła wód mineralnych stwarzają doskonałe warunki do wypoczynku, leczenia chorób układu krążenia i przewodu pokarmowego, a także zwalczania nałogu palenia tytoniu. Część uzdrowiskową otacza piękny park, pełen starych drzew i egzotycznych krzewów: różnokolorowych azalii, rododendronów i magnolii. Polanica-Zdrój dysponuje dobrą bazą leczniczą, turystyczną, rekreacyjną i sportową.

Oprócz dobrej bazy leczniczo-wypoczynkowej miasto ma takie urządzenia rekreacyjne i kulturalne jak: trzy kryte baseny kąpielowe, letni tor saneczkowy, korty tenisowe, stajnię wierzchowców, teatr zdrojowy, bibliotekę miejską, kluby bilardowe oraz bardzo duże zaplecze gastronomiczne. Uzdrowisko jest ulubionym miejscem wypraw weekendowych mieszkańców Dolnego Śląska.

                                     

4.1. Zabytki i pomniki Wpisane na listę zabytków

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • teatr zdrojowy – z 1925, połączony z budynkiem pijalni, sala mieści 282 widzów, w latach 2010–2011 dzięki pozyskaniu funduszy unijnych przeszedł gruntowną modernizację, ul. Parkowa 2
  • park Zdrojowy, z 1906
  • kaplica pomocnicza pw. św. Antoniego, Nowy Wielisław, z XVIII w.
  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, wybudowany w 1910 w stylu neobarokowym. Stoi obok dawnego dworu jezuickiego. Powstał na miejscu dawnej drewnianej kaplicy z XVII w. Jest świątynią jednonawową, z jedną wieżą i bogato dekorowanymi elewacjami
  • dom zdrojowy – pijalnia wód mineralnych, z 1911, w stylu secesyjno-klasycystycznym z halą spacerową, ul. Parkowa 4
  • miasto, historyczny układ urbanistyczny, z XIV-XX w.
                                     

4.2. Zabytki i pomniki Inne zabytki

Pozostałe obiekty zabytkowe:

  • zespół uzdrowiskowy
  • sanatorium dziecięce Leśny Domek – z 1910, przy ul. Piastowskiej.
  • dawny dwór jezuitów – wzniesiony w latach 1706–1707, wielokrotnie przebudowywany, obecnie siedziba zakładu wychowawczego ss. józefitek
  • stary dom zdrojowy – zbudowany w 1892
  • szpital gastrologiczny – z lat 1914–1920, przy ul. Konopnickiej.
  • sanatorium Wielka Pieniawa – dawny dom zdrojowy zbudowany przez Andreasa Ernsta w 1906 jako luksusowy obiekt o 130 pokojach, o bryle charakterystycznej dla obiektów kurortowych z początku XX w.
  • dworzec kolejowy – murowany, z 1890
  • szpital kardiologiczny – z początku XX w., przy ul. Zdrojowej.
                                     

4.3. Zabytki i pomniki Pomniki i tablice

  • tablica upamiętniająca prof. Heinricha Schlechta "Wielka Pieniawa”.
  • przy ul. Jana Pawła II: kamień pamiątkowy z 2005 po dawnym kościele ewangelickim im. cesarza Fryderyka III i obelisk pamięci papieża Jana Pawła II przy SCM, z 3 maja 2006, oba odsłonięte z inicjatywy TMP
  • w parku Leśnym: betonowa rzeźba niedźwiedzia polarnego z 1910, upamiętniająca hipotetyczną granicę lądolodu w okresie zlodowacenia i głaz przewodników sudeckich i ratowników GOPR, którzy zginęli w latach 1948–1978,
  • "kamienie milowe” tworzące "Polanicki przewodnik historyczny” z datami z historii miasta w parku Szachowym
  • do 1946 w tymże miejscu znajdował się pomnik Młodzieńca z 1933 z twarzą Georga Haasego dłuta Theodora von Gosena, następnie w l. 1955–1969 pomnik Mickiewicza i Puszkina, dłuta Chaima Goldberga
  • tablica "Kapsuły Czasu” w parku Zdrojowym.
  • pomniki Akiby Rubinsteina, dr. Józefa Matuszewskiego, kuracjuszki z pieskiem i kuracjuszy na trawie – wystawione w czasie rewitalizacji parku Zdrojowego w 2011
  • kamienny krzyż z figurą Chrystusa – stoi w centrum miasta przy Bystrzycy Dusznickiej, neobarokowy z początku XIX w.
  • pomnik Adama Mickiewicza, autorstwa Władysława Tumkiewicza, odsłonięty w 1969 na zwieńczeniu promenady parkowej, przeniesiony w 2012 na ul. Ogrodową
  • tamże obok wejścia do muzeum misyjnego – tablica upamiętniającą pobyt w tutejszym klasztorze w dniach 16–19 sierpnia 1959 kard. Stefana Wyszyńskiego.
  • tablica 100-lecia odkrycia źródła "Wielka Pieniawa” wejście do pijalni
  • kamień księżnej Charlotty, pierwotnie stojący przy źródle Józefa wcześniej niem. Charlottensprudel, w 2011 usunięty
  • drogowskaz "Polanica bliżej świata”, naprzeciw siedziby TMP
  • obelisk "Powrotu do Macierzy” – upamiętnia przyłączenie Polanicy-Zdroju i Dolnego Śląska do państwa polskiego w 1945, znajduje się przy ul. Warszawskiej koło komisariatu policji, niedaleko także pomnik Sybiraków
  • w dzielnicy Sokołówka w klasztorze sercanów białych w 1994 odsłonięto pomnik św. Damiana De Veustera misjonarza, który poświęcił się opiece nad chorymi na trąd na Hawajach, w 2018 przeniesiony do parafii św. Małgorzaty w Starej Łomnicy
                                     

5. Demografia

  • Wedle danych z 30 czerwca 2018 miasto liczyło 6354 mieszkańców
  • Wykres liczby ludności Polanicy-Zdroju na przestrzeni wieków

Piramida wieku mieszkańców Polanicy-Zdroju w 2014 roku.

                                     

6. Urbanistyka i architektura

Układ urbanistyczny Polanicy-Zdroju zachował w sobie do dnia dzisiejszego pozostałości wsi wielodrożnicowej, który został zniekształcony poprzez późniejsze regulacje i parcelacje. Zachowało się sporo obiektów, charakterystycznych dla tzw. stylu kurortowego z początku XX wieku, jednak w latach 70. XX w. wybudowano duże osiedle mieszkaniowe pomiędzy centrum miasta a stacją kolejową. Powstało także wiele pensjonatów i domów jednorodzinnych, które zagęściły nadmiernie zabudowę w strefie uzdrowiskowej.

                                     

7.1. Polityka i administracja Władze miasta

Polanica-Zdrój ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy miasta wybierali 15 radnych do rady miasta w wyborach co 4 lata, w trzech okręgach wyborczych. Od wyborów samorządowych 2014 obowiązuje podział na 15 jednomandatowych okręgów wyborczych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest zabytkowa willa, znajdująca się przy ulicy Jarosława Dąbrowskiego 3.

Burmistrzowie Polanicy-Zdroju od 1990:

  • 01.09.1998–04.11.1998: Henryk Grzybowski zastępca burmistrza
  • 05.11.1998–18.11.2002: Grzegorz Jung
  • 18.11.2002–20.11.2018 Jerzy Terlecki
  • od 21.11.2018 Mateusz Jellin
  • 01.05.1992–30.09.1992: Zbigniew Dziewiecki
  • 01.07.1994–31.08.1998: Jerzy Terlecki
  • 01.10.1992–01.07.1994: Ryszard Łuczko
  • 20.06.1990–30.04.1992: Jan Nowak

Mieszkańcy Polanicy-Zdroju wybierają parlamentarzystów do Sejmu z okręgu wyborczego Wałbrzych, a do Senatu z okręgu wyborczego dzierżoniowsko-kłodzko-ząbkowickiego, zaś posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu.

W latach 1945–1954 w mieście siedzibę miała też gmina wiejska Polanica Zdrój.

                                     

7.2. Polityka i administracja Administracja

Na terenie Polanicy-Zdroju nie występują jednostki pomocnicze w postaci osiedli czy dzielnic. Mimo to tradycyjnie miasto dzieli się na kilka części, które wynikają z podziału na dawne wsie:

  • Sokołówka Falkenhain – dawna wieś, przyłączona do Polanicy w 1973,
  • Polanica – najstarsza część miasta, powstała na początku XIV w. najprawdopodobniej jako śródleśna osada, która w XX w. uległa znacznej rozbudowie, przyłączając okoliczne wsie,
  • Zdrój – jego budowa związana była z wykorzystywaniem tutejszych wód dla celów leczniczych od początku XIX w., od samego początku znajdował się w granicach Polanicy,
  • Osiedle na Stoku – osiedle domów jednorodzinnych położone na Wzgórzu Marii, we wschodniej części miasta.
  • Nowy Wielisław Neu Wilmsdorf – dawna wieś, założona w XVI lub XVII w., w granicach Polanicy od 1973
  • Polanica Górna – została założona w 1556 jako Nowa Polanica Neu Heide, później Neuheide na północ od starszej Polanicy, połączona z Polanicą w 1925
  • Piekielna – przyłączona w 1973
  • Siemków – założony w końcu XIX w. jako kolonia Wolan. Połączony z Polanicą w 1925
  • Nowa Sokołówka – Neu Falkenhain powstała w końcu XIX w. jako kolonia Sokołówki lub Starego Wielisławia, w granicach miasta od 1973
                                     

8. Edukacja

Na terenie Polanicy-Zdroju znajdują się trzy przedszkola, trzy szkoły podstawowe, trzy gimnazja, szkoła ponadgimnazjalna oraz specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy:

  • Szkoła Podstawowa im. Żołnierzy z Monte Cassino
  • Regionalna Szkoła Turystyczna Technikum im. Jana Pawła II
  • Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia "Edukator”
  • Przedszkole Niepubliczne "Gromadka Niedźwiadka”
  • Szkoła Podstawowa Specjalna w Zespole Szkół Specjalnych
  • Gimnazjum w Zespole Szkół Specjalnych
  • Przedszkole Publiczne
  • Gimnazjum Stowarzyszenia "Edukator”
  • Gimnazjum im. dr. Józefa Matuszewskiego
  • Przedszkole Niepubliczne "Wesołe przedszkole w Bajkowej krainie”
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Polanicy Zdroju, prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr świętego Józefa Oblubieńca CSSJ.
                                     

9. Kultura

W latach 1966–1974 do 1970 wspólnie z Kłodzkiem Polanica była miejscem spotkań poetów i krytyków literackich o nazwie Kłodzkie Wiosny Poetyckie, zapoczątkowanych w 1961 w Kłodzku przez kłodzką grupę poetycką, w której skład wchodzili Jan Kulka, Anna Zelenay i Bogusław Michnik. Corocznie organizowane są ciekawe imprezy o zasięgu międzynarodowym i krajowym, np. Międzynarodowy Turniej Szachowy pamięci Akiby Rubinsteina, Międzynarodowy Festiwal Filmów Amatorskich POL-8, Międzynarodowe Koncerty Muzyki Organowej i Kameralnej w wykonaniu artystów o światowej sławie, Międzynarodowy Festiwal Poezji "Poeci bez Granic”.

Miasto ma kilka instytucji kulturalnych. Najważniejszą z nich i głównym animatorem imprez kulturalnych jest Teatr Zdrojowy – Centrum Kultury i Promocji, który organizuje występy, festyny, przeglądy zespołów, prowadzi ponadto grupy i pracownie artystyczne. Przy parku Szachowym mieści się Polanicka Galeria Sztuki, w której można oglądać m.in. prace związanych z miastem artystów. Prace takich artystów są także eksponowane na wystawach organizowanych w siedzibie Towarzystwa Miłośników Polanicy. Od 2012 funkcjonuje chór miejski "Bel Canto”; w 2013 wystąpił na wspólnych koncertach z Młodzieżową Orkiestrą Symfoniczną z miasta partnerskiego Telgte.

W Polanicy-Zdroju znajduje się kino Światowid oraz Teatr Zdrojowy im. M. Ćwiklińskiej, w którym od 2001 mieści się Międzynarodowe Centrum Konferencyjno-Kulturalne, gdzie organizowane są różnorodne imprezy cykliczne oraz występy artystyczne.

W klasztorze sercanów mieści się Muzeum Etnograficzno-Misyjne, uruchomione w 1977, w którym znajdują się eksponaty z zakresu kultury materialnej i sztuki ludów Afryki, Oceanii i Ameryki Południowej. Są tu m.in.: ozdobne stroje, przedmioty codziennego użytku, instrumenty ludowe, rzeźby gromadzone przez misjonarzy.

                                     

9.1. Kultura Stowarzyszenia

Od 1973 w Polanicy działa Towarzystwo Miłośników Polanicy, towarzystwo regionalne zajmujące się zachowaniem dziedzictwa narodowego i kulturowego i promocją miasta poprzez badanie i przybliżanie jego historii, wydawnictwo książek i okolicznościowych publikacji oraz wydawanie pisma "Nieregularnik Polanicki”. Wśród jego założycieli byli: dr Józef Matuszewski, Włodzimierz Młotkowski, Leszek Majewski, Zygmunt Bratkowski. W 1994 powstała Polanicka Izba Gospodarcza, aktywnie włączająca się w dyskurs na temat kształtowania przestrzeni publicznej w mieście. Szczególne znaczenie miała w latach 2000–2015 obrona koncepcji "małego rynku” w ścisłym centrum jako miejsca publicznego, niekomercyjnego i stanowiącego o uzdrowiskowym charakterze miasta. W 2015 PIG ufundowała "Kapsułę Czasu” – "zdjęcie teraźniejszości” współczesnych polaniczan, a dzięki grupie tanecznej "Polanickie Rusałki” poprzez ćwiczenia i taniec aktywizuje kobiety. Inne stowarzyszenia to m.in. istniejący od 2010: Klub Rotariański Polanica-Zdrój, który w 2015 ufundował drogowskaz "Polanica bliżej świata” i działające w latach 2008–2014 Stowarzyszenie Inicjatyw Polanica-Zdrój, znane z inicjatyw kulturalnych takich jak "Spotkania z Jazzem Tradycyjnym”.

                                     

9.2. Kultura Media lokalne

Jedynym pismem wydawanym na terenie Polanicy jest "Nieregularnik Polanicki”, który ukazuje się od 2001, dwa razy w roku, nakładem Towarzystwa Miłośników Polanicy w liczbie ok. 400 egzemplarzy. Pismo promuje historię miasta i regionu, przedstawiając losy i dokonania jego mieszkańców. Przybliża również działalność samego Towarzystwa. Do najchętniej czytanych lokalnych tytułów prasowych należą: "Euroregio Glacensis”, "Gazeta Kłodzka”, "Nowa Gazeta Gmin” "Gazeta Wrocławska” oraz "Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej”. Czytane są również lokalne miesięczniki, obejmujące teren ziemi kłodzkiej m.in. "Ziemia Kłodzka” zawierające teksty o kulturze i historii regionu i "Panorama Ziemi Kłodzkiej”.

Lokalnym radiem jest Radio Wrocław, które posiada swoje studio na terenie ziemi kłodzkiej. Informacje z Polanicy można też obejrzeć w dwóch lokalnych stacjach telewizji kablowej: Telewizji Kłodzkiej i TV Sudeckiej.

                                     

10. Wspólnoty wyznaniowe

Na terenie Polanicy działalność religijną prowadzi Kościół rzymskokatolicki i Świadkowie Jehowy.

Działają trzy parafie katolickie, wchodzące w skład diecezji świdnickiej. Najstarszą z nich jest parafia Wniebowzięcia NMP, erygowana w 1923, położona w centrum miasta, od 1972 stanowiąca siedzibę polanickiego dekanatu; ponadto funkcjonują parafie Matki Bożej Królowej Pokoju i Chrystusa Króla obie w dzielnicy Sokołówka. Świadkowie Jehowy zbór Polanica-Zdrój gromadzą się w sali królestwa przy ul. J. Dąbrowskiego.

W kościele ewangelickim do 1957 odbywały się nabożeństwa w języku polskim i jeszcze w 1955 udzielono tu ślubu. W 1970 pozostający bez opieki i coraz bardziej zniszczony kościół rozebrano. Ołtarz, ambonę i chrzcielnicę zostały przeniesione do kaplicy w Ząbkowicach Śl., natomiast organy sprzedano do kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Św. Ducha w Koninie. Z uwagi na to ewangelicy wyznania ewangelicko-augsburskiego należą do parafii w Kłodzku.

                                     

11.1. Infrastruktura Transport

Polanica-Zdrój leży na starym szlaku handlowym, uczęszczanym od starożytności, zwanym szlakiem bursztynowym, łączącym południową z północną Europą. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 388 z Bystrzycy Kłodzkiej do Ratna Dolnego. Przez północną granicę miasta przebiega droga krajowa i trasa europejska. Trasa ta zapewnia bezpośrednie połączenie drogowe uzdrowiska z Kłodzkiem i Wrocławiem, a także Hradcem Králové i Pragą. Alternatywną trasą dla drogi krajowej nr 8 jest droga powiatowa 3240D Szczytna – Polanica-Zdrój – Szalejów Górny. Łącznie, obie te trasy stanowią główną oś transportu zachodniej części powiatu kłodzkiego, a zarazem tranzyt dla przyjezdnych i mieszkańców. Drogą najmniej uczęszczaną jest droga powiatowa nr 3291D + 3292D, relacji Polanica-Zdrój – Stary Wielisław – Kłodzko. Jest ona wykorzystywana głównie przez mieszkańców południowej części miasta jako połączenie z Kłodzkiem, a także stanowi dojazd do Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Starym Wielisławiu.

W pobliżu centrum miasta znajduje się dworzec autobusowy. Liczba połączeń autobusowych lokalnych i dalekobieżnych jest duża. Wśród bezpośrednich połączeń dalekobieżnych można wymienić: Wrocław, Warszawę, Kielce, Łódź, Gorzów Wielkopolski, Zieloną Górę, Wałbrzych, Katowice, Kamienną Górę, Legnicę, Poznań, Zakopane, oraz nadmorską Ustkę, a w sezonie letnim dodatkowo Kraków, Sanok i Ustrzyki Górne w Bieszczadach.

Dworzec kolejowy położony jest w południowej części Polanicy, przy niezelektryfikowanej linii kolejowej nr 309 z Kłodzka do Kudowy Zdroju. Całoroczne bezpośrednie połączenia to Wałbrzych, Świdnica, Legnica, Wrocław, w sezonie letnim także Poznań, Bydgoszcz, Gdańsk, Gdynia, Gniezno, Warszawa.

Najbliżej znajdującym się lotniskiem jest port lotniczy Wrocław-Strachowice im. Mikołaja Kopernika, oddalony o 102 km, z którym miasto ma dogodne połączenie poprzez drogę krajową nr 8 i autostradę A8, dzięki czemu podróż na lotnisko trwa nieco ponad godzinę. Kolejne lotniska to czeskie w Pradze-Ruzyně 199 km i Brnie-Tuřanach 201 km oraz Katowicach-Pyrzowicach 222 km.

                                     

11.2. Infrastruktura Bezpieczeństwo

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń – w Polanicy-Zdroju funkcjonuje Ochotnicza Straż Pożarna, włączona od 1995 do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego KSRG. Wyposażenie jednostki stanowią trzy pojazdy ratownicze. W mieście znajduje się komisariat policji, obejmujący oprócz Polanicy terytorium gmin Szczytna i Duszniki-Zdrój. Służbę pełni dwóch dzielnicowych; z policją ściśle współpracuje straż miejska.

                                     

11.3. Infrastruktura Opieka zdrowotna

Ratownictwo medyczne w Polanicy-Zdroju zapewnia Szpitalny Oddział Ratunkowy w Specjalistycznym Centrum Medycznym SCM, położonym na obrzeżach miasta. W skład szpitala wchodzą także oddziały: Chemioterapii Dziennej, Chorób Wewnętrznych, Stacji Dializ, Intensywnej Terapii, Rehabilitacji, Otolaryngologiczny, Okulistyczny, Neonatologiczny, Neurochirurgiczny, Położniczo-Ginekologiczny, Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej, Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Plastycznej.

Od 2008 w ramach Polsko-Amerykańskich Klinik Serca, funkcjonuje tu Sudeckie Centrum Kardiologiczno-Angiologiczne.

Ponadto na terenie uzdrowiska funkcjonują dwa szpitale uzdrowiskowe sanatoryjne: "Wielka Pieniawa” i "Zdrowie”, w latach 1992–2016 działał tu Ośrodek Litotrypsji następnie przeniesiony do Kłodzka.

                                     

11.4. Infrastruktura Sport i obiekty sportowe

W mieście jest stadion piłkarsko-lekkoatletyczny i dwa boiska piłkarskie Orlik. Kąpielisko zbudowane w latach 1932–1933 o tafli wody 1800 m² jest od kilku lat nieczynne. Funkcjonuje kilka basenów krytych o różnej wielkości przy uzdrowisku, hotelach i pensjonatach. Klub Sportowy Polanica-Zdrój prowadzi sekcje: piłkarską, tenisową, szachową i aerobiku.

                                     

12. Szlaki turystyczne

Polanica-Zdrój jest punktem wyjścia na następujące piesze szlaki turystyczne Gór Stołowych i Gór Bystrzyckich:

  • droga Szklary-Samborowice – Jagielno – Przeworno – Gromnik – Biały Kościół – Żelowice – Ostra Góra – Niemcza – Gilów – Piława Dolna – Góra Parkowa – Bielawa – Kalenica – Nowa Ruda – Przełęcz pod Krępcem – Sarny – Tłumaczów – Radków – Skalne Wrota – Pasterka – Przełęcz między Szczelińcami – Karłów – Lisia Przełęcz – Białe Skały – Skalne Grzyby – Batorówek – Batorów – Skała Józefa – Duszniki-Zdrój – Schronisko PTTK "Pod Muflonem” – Szczytna – Zamek Leśna – Polanica-Zdrój – Przełęcz Sokołowska – Łomnicka Równia – Huta – Bystrzyca Kłodzka – Igliczna – Międzygórze – Przełęcz Puchacza
  • Polanica-Zdrój – Bukowa – Borowina – Niżkowa – Batorówek – Skalne Grzyby – Wambierzyce – Radków – Stroczy Zakręt
  • Zieleniec – Torfowisko pod Zieleńcem – Kamienna Góra – Przełęcz Sokołowska – Polanica-Zdrój – Garncarz – Batorów – Karłów
  • Polanica-Zdrój – Wolarz – Schronisko PTTK "Pod Muflonem”
                                     

13. Znani polaniczanie

  • Leon Birkholz 1904 –1968 – polski wioślarz, medalista olimpijski, pod koniec życia zakonnik sercanin w klasztorze "Christus Rex” w Sokołówce.
  • Józef Matuszewski 1900–1983 – lekarz; w latach 1946–1974 lekarz naczelny uzdrowiska w Polanicy; prekursor apiterapii.
  • Stanisław Kozicki 1876–1958, orędownik interesów Polski w zakresie ustalenia granic odrodzonej Polski, uczestnik konferencji paryskiej zakończonej podpisaniem traktatu wersalskiego, w Polanicy-Zdroju mieszkał od 1947
  • Honorat Popiel 1912–1967 – jeden z pierwszych przewodników górskich, później instruktor w oddziale PTTK. Od 1949 był pierwszym zawodowym przewodnikiem w Polanicy-Zdroju. W latach 1964–1967 prezes Koła Przewodników, potem członek Komisji Szkoleniowej.
  • Heinrich Schlecht 1881–1953 – profesor nauk medycznych, naczelny lekarz Polanicy-Zdroju przed 1945. Przyczynił się do rozwoju ośrodka kardiologicznego, posiadał poważny dorobek naukowy. Po 1945 pozostał w Polanicy, kontynuując pracę w uzdrowisku.
  • Ignatz Adler 1783–1852 – muzyk, organista, wiolonczelista i dyrygent.
  • Stanisław Fraus 1929–2011 – alpinista, goprowiec, przewodnik, działacz turystyczny i społeczny.
  • Włodzimierz Młotkowski 1902–1974 – wybitny działacz turystyczny i krajoznawca zasłużony dla początków polskiej turystyki na ziemi kłodzkiej.
  • Zbigniew Horbowy 1935 –2019 – artysta, plastyk, profesor, wykładowca i rektor ASP we Wrocławiu; w latach 1959–1992 był projektantem w hucie szkła w Polanicy-Zdroju.
  • Georg Berlit 1878 –1946 – od 1907 pełnił funkcję dyrektora uzdrowiska w Polanicy, przyczyniając się do jego rozbudowy, rozwoju i sławy.
  • Georg Amft 1873–1937 – kompozytor i badacz pieśni ludowych hrabstwa kłodzkiego, 736 z nich zebrał w dziele Volkslieder der Grafschaft Glatz.
  • Jerzy Fedorowicz ur. 1947 w Polanicy-Zdroju – aktor, reżyser teatralny, poeta, poseł na Sejm kilku kadencji.
                                     

14. Współpraca międzynarodowa i samorządowa

Miasta i gminy partnerskie:

  • Comacchio od 28 września 2019
  • Kartuzy, od 15 czerwca 2019
  • Česká Skalice od 29 lutego 2008
  • Jańskie Łaźnie od 8 grudnia 2011
  • Telgte k. Münster od 14 maja 1995
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →