Топ-100
Poprzednia

ⓘ Spinka góralska



Spinka góralska
                                     

ⓘ Spinka góralska

Spinka góralska – rodzaj zapinki i ręcznie wykonywanej ozdoby używanej jako zapięcia męskich koszul, jeden z najstarszych elementów dekoracyjnych góralskiego ubioru o kilkusetletniej tradycji. Spinka łączy się z innymi charakterystycznymi właściwościami stroju góralskiego występującego na terenie Spisza, Liptowa, Orawy i Podhala.

                                     

1. Opis

Spinkibyły przeważnie wykuwane rzadziej odlewane lub wycinane z miedzianej blachy z wytłoczonym ornamentem roślinnym, geometrycznym bądź zoomorficznym. W zakresie typologii i pochodzenia spinki zachowały zasadnicze cechy budowy i ornamentyki właściwej dla fibul gockich sięgających chronologicznie okresu wędrówek ludów germańskich.

Tradycyjne spinki góralskie sięgające prototypów gockich ornamentowane są kołami słonecznymi, półksiężycami, gwiazdami oraz motywami zoomorficznymi i heraldycznymi, zwłaszcza kultową głową drapieżnego ptaka zawsze widzianego z profilu. Wszystkie późniejsze migracje ludności na tereny podtatrzańskie nie zdołały zatrzeć wpływów i reliktów gockich w zasadniczych formach spinek. Występują zasadniczo dwa typy spinek góralskich: koliste tarczowate i sercowe zaopatrzone w ruchomą szpilę, z ornamentem ażurowym, głowami ptaków lub orłów i motywami przypominającym góralskie słońca. Ozdoby te nie mają podobieństwa na całej przestrzeni współczesnych ziem polskich. Formy pokrewne odnaleźć można jedynie w krajach bałtyckich na północny wschód od Dźwiny, szczególnie w Estonii. Podobne do estońskich spinek tarczowych odnaleźć można w Liwonii i na Łotwie. Również spinki sercowate z dwoma osadzonymi u szczytu ptakami lub orłami i zaopatrzone w trzy do pięciu wisiorków są powszechne na południu Szwecji. Bliskie analogie spinek tarczowatych i sercowatych z ptakami z ostrym dziobem u szczytu wykazują też spinki pochodzę ze wschodniej Fryzji. Wszystkie te formy wskazują genetyczne analogie do zasadniczych form spinek góralskich.

                                     

2. Historia

Od epoki późnego brązu i wczesnej epoki żelaza upowszechniło się w ubiorze ludności europejskich stosowanie fibul podobnych do współczesnych zapinek i agrafek używanych do spinania wierzchniego okrycia, płaszczy, etoli, chitonów bądź części tuniki. Fibule miały formy zróżnicowane zmieniające się ze względu na panującą modę i obyczaje, dlatego są ważnym elementem pomocnym przy ustaleniu chronologii kultur pradziejowych. W IV w. n.e. do użycia weszły na całym obszarze państwa gockiego pomiędzy górnym Dnieprem, Donem i dolnym Dniestrem fibule wykonywane m.in. ze złota, srebra i brązu z charakterystycznymi guzami i głowami ptasimi, które podlegały tylko niewielkim modyfikacjom pod wpływem prowincjonalnorzymskiego rzemiosła artystycznego.

Po rozbiciu państwa gockiego przez Hunów w 375 roku Goci przenieśli się na południowy zachód do Siedmiogrodu następnie nad Dunaj do Dacji i Panonii przesuwając się w stronę krain podkarpackich.

Z Panonii ruszyli Goci do Włoch w roku 401. Podczas ucieczki czy odwrotu pewnych grup gockich w wyniku uderzenia Hunów przeszli w IV i V wieku do krain bałtyckich, gdzie przenieśli swój przemysł złotniczy kultywowany w centrach rzemieślniczych Sambii, na Litwie i Estonii. Z wędrówką Gotów wiąże się również rozwój i powstanie kilka wieków wcześniej na współczesnych ziemiach polskich kultury wielbarskiej. Wraz z wędrówką Gotów rozprzestrzeniły się w wielu krajach wytwarzane przez nich wyroby w tym fibule ze stosunkowo niewielkimi różnicami w zasadniczych formach, odnajdywane następnie wraz z innymi przedmiotami w grobach zmarłych. Współczesne relikty wczesnośredniowiecznych form spinek nawiązujących do zasadniczych cech właściwych stylowi gockiemu z IV VI wieku odnaleźć można w zachodnich Karpatach i krajach bałtyckich.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →