Топ-100
Poprzednia

ⓘ 3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów



3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
                                     

ⓘ 3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów

3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

1 lipca 1919 z połączenia 2 i 9 pułku artylerii polowej zorganizowany został 3 pułk artylerii polowej Legionów. Pułk włączono w skład III Brygady Artylerii. W 1921 ze składu pułku wyłączono i przeniesiono do Włodzimierza dowództwo III dywizjonu oraz 3, 7 i 8 baterię, jako zawiązek nowo powstającego 27 pułku artylerii polowej. Od września 1922 pułk stacjonował w garnizonie Zamość. Święto pułkowe obchodzono 24 września, w rocznicę walki o Brzostowicę. Z dniem 1 stycznia 1932 roku oddział został przemianowany na 3 pułk artylerii lekkiej Legionów.

                                     

1. Pułk w walce o granice

Formowanie i walki 2 Krakowskiego pułku artylerii polowej

W listopada 1918 roku w Krakowie na Rakowicach i w Łobzowie, wykorzystując sprzęt austriackiego 12 pułku artylerii polowej i 2 pułku artylerii wałowej, rozpoczęto formowanie polskich oddziałów artylerii. W końcu listopada sformowane oddziały przyjęły nazwę − "2 Krakowski pułk artylerii polowej”. Dowodzenie pułkiem objął mjr Pankowicz. Pierwsze trzy baterie uzbrojone były w austriackie 9 cm armaty wz. 75, a ostatnia bateria w 8 cm armaty wz. 85.

Jako pierwsza na front wyruszyła 1 bateria. Została skierowana na Śląsk Cieszyński. Tam walczyła o Zaolzie z armią czeską. W marcu 1919 roku baterię przerzucono do Małopolski Wschodniej. Tam walczyła z Ukraińcami pod Sądową Wisznią i o Nowe Miasto. Również 3 bateria działała na Śląsku Cieszyńskim, a później w skład Grupy "Bug” walczyła z Ukraińcami pod Rawą Ruską, Żółkwią i we Lwowie. 2 bateria pułku od grudnia 1918 do maja 1919 roku biła się z oddziałami ukraińskimi pod Starzawą i Chyrowem. W trakcie walk wymieniła przestarzałe działa na zdobyczne 8 mm armaty wz. 8/5. 4 bateria od grudnia 1918 działała w rejonie Przemyśla, Niżankowic i Chyrowa.

W maju 1919 roku wszystkie baterie 2 pułku artylerii polowej połączyły się pod Chyrowem i wzięły udział w ofensywie majowej. Walczono pod Łowczą, Felsztynem, Grodowicami i Dzieduszycami Wielkimi, docierając w pościgu do Stanisławowa. Tu 1. i 3 bateria wymieniła przestarzałe działa na zdobyte na armii ukraińskiej, nowoczesne 10 cm haubice wz. 14.

Formowanie i walki 9 pułku artylerii polowej

W 1917 w Garwolinie zaczęto tworzyć dwie baterie artylerii Polskiej Siły Zbrojnej. Z nich to w grudniu 1918 powstał 9 pułk artylerii polowej pod dowództwem kpt. Poźniaka. Nadal prowadzono działania organizacyjne. Na bazie stale napływających oficerów legionowych oraz ochotników – studentów Uniwersytetu Warszawskiego utworzono dwa 2-bateryjne dywizjony. Na wyposażeniu pułku było 16 armat 9 cm wz. 75 pochodzących ze zbrojowni krakowskiej.

W lutym 1919 na front wyruszyła 1 bateria, za nią kolejne. Poszczególne baterie, a nawet plutony walczyły na różnych odcinkach frontu. Wspierały piechotę podczas walk pod Mostami, Mozajkowem, Wilnem, Mołodecznem, Wklejką, Budsławiem, Mińskiem i Bobrujskiem.

Formowanie i walki 3 pułku artylerii polowej

Rozkazem Generalnego Inspektora Artylerii nr 18 2 Krakowski pułk artylerii polowej oraz 9 pułk artylerii polowej utworzyły nowy 3 pułk artylerii polowej pod dowództwem płk. Wiktora Poźniaka. Nastąpiła zmiana numeracji baterii. 1/2 pap została przemianowana na baterię nr 4, a uzbrojona była armaty 9 cm wz. 75, 2 bateria pozostała przy swoim numerze, a uzbrojona była w 8 cm armaty wz. 85. 3 bateria również pozostała przy swoim numerze, a uzbrojona była w haubice 10 cm wz. 14. Bateria 4 stała się 1. i uzbrojona była haubice 10 cm wz. 14. Baterie byłego 9 pap przemianowano następująco: 1. na 5. a uzbrojona w armaty 9 cm wz. 75, 2. na 6. uzbrojona w 2 armaty 3-calowe wz. 02 i 2 armaty 9 cm wz. 75, 3. na 7. uzbrojona w armaty 9 cm wz. 75, 4. na 8. uzbrojona w armaty 9 cm wz. 75.

W tym samym czasie w Lublinie, z kadry artylerii konnej przy DOG Lublin, utworzono baterię zapasową 3 pap. Bateria ta sformowała 9 baterię pułku wyposażoną we francuskie armaty 75 mm wz. 97. W maju 1920 baterię zapasową przeniesiono do Chełma, a w sierpniu do Tomaszowa Mazowieckiego. We wrześniu bateria powróciła do Chełma i tam odtworzyła 4 baterię.

Mimo formalnych ruchów, do października 1919 baterie byłego 9 pap nadał walczyły na Białorusi i wspierały 1 DLit Biał., 2 Brygadę Jazdy oraz 9 DP. W listopadzie baterie 5., 6. i 7. przeszły w rejon Parafjanowa weszły w skład wojsk 1 DLit Biał. W jej składzie walczyły nad Berezyną i w rejonie Lepla. Tam przezbrojono baterie w nowoczesny sprzęt. 5. i 6 bateria otrzymały haubice 10 cm wz. 14, zaś 7. i 8 bateria – armaty 75 mm wz. 97. W tym samym baterie byłego 2 Krakowskiego pułku artylerii polowej do września stały nad Zbruczem. Następnie przetransportowano je do Wilna i dalej nad Dźwinę. Wówczas to wydzielono z pułku 4 baterię i skierowano ją w rejon Suwałk do walk przeciw Litwinom.

                                     

2. Pułk w okresie pokoju

W 1921 z 3 pułku artylerii polowej wydzielono dowództwo III dyonu wraz z 7. i 8 baterią oraz 3 baterię. Oddziały te stały się zawiązkiem 27 pułku artylerii polowej. Po wysłaniu zalążków, zreorganizowano pułk. Utworzono trzy dywizjony po dwie baterie jednoplutonowe.

W październiku 1921 do Zamościa przybyła bateria zapasowa pułku i rozpoczęła przygotowywania do przyjęcia pododdziałów bojowych 3 pap. Te jednak przybyły do macierzystego garnizonu dopiero we wrześniu 1922. Wcześniej stacjonowały w Staroświęcianach i Klewaniu. W 1922 odtworzono III dywizjon oraz 3 baterię. Od tej pory dywizjon miał nietypową strukturę. W swoim składzie posiadał siedem baterii ogniowych.

W 1926 roku w oddziałach artylerii rozpoczęto proces ujednolicenia struktur. 1 bateria haubic przemianowana została na 7 baterię, a 9 bateria armat na 1 baterię. Zgodnie z Planem Mobilizacyjnym "S” pułk rozwijał się w mobilizacji powszechnej i w 8 dniu osiągał gotowość. Jedynie jego 2 baterii formowana była w alarmie. Ponadto pułk wystawiał w 15 dniu mobilizacji i II/62 pap, w 4 dniu dowództwo artylerii nr 33, 1 baterię marszową 3 pap z terminem gotowości w 28 dniu, 1 baterię marszową 62 pap z gotowością w 30 dniu. W koszarach pułkowych tworzona była Wojenna Szkoła Podchorążych Artylerii nr II. Po reorganizacji pułk składał się z trzech dywizjonów: I dywizjon armat w składzie trzech baterii, II dywizjon armat w składzie dwóch baterii i III dyon haubic w składzie dwóch baterii haubic. W kwietniu 1939 po raz kolejny ujednolicano struktury. Tym razem zlikwidowana została 3 bateria armat.

Koszary w Zamościu spełniały wszelkie wymagania niezbędne do funkcjonowania pułku. W dobrym stanie były murowane budynki dowództwa, kasyn podoficerskiego i oficerskiego, mieszkania dla kadry, budynki mieszkalne dla szeregowych i stajnie. Działały świetlice żołnierskie i prowizoryczny teatr. W 1934 otwarto świetlicę pułkową dla szeregowych. Świetlica wyposażona była w aparat radiowy i zestawy gier. Przeczytać w niem można było pisma "Wiarus” i "Żołnierz Polski”, a także "Polskę Zbrojną” i "Ilustrowany Kurier Codzienny”. W latach lat 30. zorganizowany został chór żołnierski, a szeregowi raz w miesiącu mogli w kinie obejrzeć nowy film.

W 1925 w pułku została założono spółdzielnię pod kierownictwem mjr. Karola Myrka. Od 1928 spółdzielnia emitowała własne pieniądze. W 1930 liczyła 148 członków i prowadziła 2 sklepy. W końcu 1933, z uwagi na duże zadłużenie, spółdzielnia zawiesiła swoją działalność, a w 1934 została rozwiązana.

Jednym z najważniejszych elementów wojskowej służby było szkolenie wojsk. Na "szkoły ognia” pułk najczęściej wyjeżdżał do Obozu Ćwiczebnego Czeremoszno. Prowadzono tam ostre strzelania, ćwiczono współdziałanie z innymi rodzajami wojsk, sprawdzano wytrzymałość fizyczną żołnierzy podczas długich przemarszów. Inspekcje przeprowadzone przez gen. bryg. Wacława Stachiewicza wykazywały dobre przygotowanie do działań zarówno dowódcy pułku jak całą kadrę oficerską. Ogólnie pułk był postrzegany jako wyróżniający się

                                     

3. Działania pułku w kampanii wrześniowej 1939

Wobec opóźnionej mobilizacji i działania lotnictwa transporty dywizji przybywały do rejonu koncentracji 3 Dywizji Piechoty Legionów z dużym opóźnieniem. Trzy czwarte sił artylerii dywizyjnej nie zdołało w ogóle przekroczyć Wisły.

6 września dywizja składająca się tylko z 3 batalionów, zorganizowała obronę w rejonie Krasna – Luta – Samsonów, mając jako wsparcie jedynie I dywizjon 3 pal w miejscowości Mokra. 7 września I dywizjon wspierał żołnierzy 3 Dywizji Piechoty Legionów broniących Iłży. 8 września w boju pod Iłżą, po nieudanych próbach przebicia się w stronę Wisły przez pozycje 3 DLek., dywizja została rozbita. Na rozkaz sprzęt dywizjonu został zniszczony przez żołnierzy.

II i III dywizjon 3 pal wyładowały się w rejonie Puław i weszły w skład zgrupowania ppłk. Zygmunta Bierowskiego. Pododdziały pułku zakończyły swój szlak bojowy 23 września w walkach pod Tarnawatką.

                                     

4. Żołnierze 3 pal Leg.

Dowódcy pułku

  • płk art. Leopold Cehak V 1925 – 21 I 1930 → dowódca 6 GA)
  • ppłk art. Tomasz Nowakowski IX 1939
  • płk Wacław Szalewicz 1932 – 1938
  • kpt. Rudolf Underka 1919
  • ppłk / płk Gotfryd Kellner 23 IV 1921 – 10 IV 1925 → dowódca 6 pap
  • ppłk Jerzy Cegielski od I 1930
  • kpt. Karol Myrek p.o. do 23 IV 1921
  • płk dypl. art. Stanisław Tatar I 1938 – VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 3 DP Leg.
  • płk Wiktor Poźniak 1919
  • mjr Stanisław Miller III 1920
Zastępcy dowódcy pułku od 1938 roku – I zastępca dowódcy
  • ppłk dypl. art. Marian I Jasiński od 28 VI 1933
  • ppłk art. Leopold Cehak 24 I 1923 – V 1925 → dowódca pułku
  • ppłk art. Witold Doliwa-Andruszewicz 27 IV 1929 – 28 VI 1933 → dowódca 16 pal
  • mjr / ppłk art. Adam Epler 1926 – 22 III 1929 → dowódca 28 pal
  • ppłk art. Bolesław Piotr Kodlewicz 15 VI – 8 X 1925 → zastępca dowódcy 17 pap
Kwatermistrzowie pułku od 1938 roku – II zastępca dowódcy
  • mjr art. Adam Epler 15 VII 1924 – 1926 → zastępca dowódcy pułku
Oficerowie pułku
  • Dymitr Aleksandrow
  • Jan Olimpiusz Kamiński
  • Juliusz Tomaszewski dowódca II dywizjonu
  • Józef Kucharski
  • Antoni Korzeniowski
  • mjr art. Aleksander Hertel nadetatowy
  • Karol Hauke-Bosak
  • ppłk p.d. SG Janusz Gąsiorowski
  • Stanisław Rola-Arciszewski


                                     

4.1. Żołnierze 3 pal Leg. Obsada personalna w 1939 roku

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku:

  • lekarz weterynarii – ppłk Eugeniusz Górniewicz
  • dowódca 1 baterii – por. Jerzy Zenon Miernik
  • dowódca III dywizjonu – mjr Zygmunt Andrzej Mucha
  • dowódca 8 baterii – kpt. Antoni Fetela
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Edward Specylak
  • dowódca 4 baterii – kpt. Henryk Stanisław Korolko
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Antoni Mańczak
  • na kursie – por. Wilhelm Kosiński
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Roman
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. dr Jan Karol Hauslinger
  • oficer żywnościowy – chor. Stanisław Janaś
  • na kursie – por. Józef Modrzejewski
  • dowódca I dywizjonu – mjr dypl. Aleksander Mudry
  • dowódca II dywizjonu – vacat
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Bernard Kisiel
  • dowódca 5 baterii – kpt. Tadeusz Zygmunt Pietrański
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. art. Józef Berezko
  • oficer plutonu – por. Władysław Kotyła
  • na kursie – por. Zenon Tarasiewicz
  • dowódca 7 baterii – kpt. Władysław Stanisław Węgrzyn
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Emilian Miź
  • dowódca 2 baterii – kpt. Zdzisław Stanisław Michał Knycz
  • II zastępca dowódcy kwatermistrz – mjr Józef Michał Biały
  • dowódca plutonu łączności – por. Mieczysław Kowalik
  • dowódca baterii remontów – kpt. Edward Leopold Antoni Klier
  • młodszy lekarz weterynarii – ppor. pdsc. Teofil Czesław Cieślowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Jan Julian Wodnicki
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Sobecki
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Stanisław II Biały
  • dowódca pułku – płk dypl. Stanisław Tatar
  • adiutant – kpt. Mieczysław Dziekoński
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Kolańczyk
  • oficer zwiadowczy – kpt. Stanisław VII Kowalski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. art. Marian Stanisław From
  • I zastępca dowódcy – ppłk Tomasz Nowakowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Ronka
  • dowódca plutonu – por. Władysław Arzymanów
Obsada personalna we wrześniu 1939 roku Dowództwo pułku
  • oficer zwiadowczy – por. Stefan Kolańczyk
  • dowódca – ppłk Tomasz Nowakowski
  • oficer łączności – por. Mieczysław Kowalik
  • adiutant – kpt. Mieczysław Dziekoński
I dywizjon 12 armat 75 mm
  • 3 bateria – por. Franciszek Sobecki
  • dowódca – mjr Mieczysław Kułakowski
  • 2 bateria – kpt. Feliks Wojciechowski
  • 1 bateria – por. Jerzy Miernik
II dywizjon 12 armat 75 mm
  • 5 bateria – kpt. Tadeusz Pietrasiński
  • 6 bateria – por. Władysław Arzymanow
  • 4 bateria – por. Henryk Korolko
  • dowódca – mjr Czesław Naruszewicz
III dywizjon 12 haubic 100 mm
  • 7 bateria – por. rez. Tomasz Watson
  • 9 bateria – por. Zenon Tarasiewicz
  • 8 bateria – kpt. Antoni Fetela
  • dowódca – mjr Zygmunt Mucha

W drugim rzucie pułk zmobilizował II dywizjon 51 pal dla 39 DP.

  • 4 bateria – kpt. Edward Leon Klier
  • 5 bateria – kpt. Jan Julian Wodnicki
  • 6 bateria – kpt. Zbigniew Tadeusz Slęk
  • dowódca – mjr Józef Białły
                                     

4.2. Żołnierze 3 pal Leg. Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze Pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

                                     

5. Symbole pułkowe

Sztandar

16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 3 pal Leg.

17 lipca 1938 roku, na lotnisku w Zamościu, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi zamojskiej. W trakcie ceremonii wręczenia sztandaru odbyła się uroczystość przekazania wojsku broni zakupionej przez gminy powiatu zamojskiego.

Sztandar znajduje się w zbiorach MWP w Warszawie.

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym dolnym rogu – godło m. Zamościa,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 3 pal Leg.

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na dolnym – "Mołotków–Krzywopłoty–Pisarzowa–Rafajłowa 1914–1915, Konary–Kostiuchnówka–Stochód 1915–1916”,
  • na prawym – "Korzec 28.VI.1920”, "Brzostowica 20-24IX.1920”
  • na górnym – "Przegorzały 18.VIII.1914, Kraków–Garwolin 1918”,
  • na lewym – "Brzeżany 17–21.VI.1919, Dołhinów l.VI.1920”,
Odznaka pamiątkowa

9 października 1928 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 3 pułku artylerii polowej Legionów. Odznaka o wymiarach 44x44 mm ma kształt równoramiennego krzyża o ramionach pokrytych ciemnozieloną emalią z obramowaniem czarnym. W środkowym polu w kole z wieńca laurowego wpisano cyfrę pułkową. Na ramionach krzyża wpisano daty upamiętniające istnienie pułku "1918” i "1928” oraz inicjały "P.A.P. LEG”. Między ramionami krzyża orły z głowic sztandarów na tle proporczyków czarno-zielonych. Odznaka trzyczęściowa – oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Adam Nagalski z Warszawy.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →